مقدمه ‌و هدف: با گسترش هوش مصنوعی، درک تعامل اخلاقی کاربران با این فناوری اهمیت یافته است. این پژوهش با تأکید بر نقش هویت اخلاقی، به بررسی رابطه آن با سواد هوش مصنوعی و تأثیر این دو بر رفتار اخلاقی در استفاده از سیستم‌های هوشمند می‌پردازد.
روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر به روش کتابخانهای با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع روانشناسی اخلاق، اخلاق هوش مصنوعی، چارچوب های اخلاق اسلامی و رهنمودهای کاربردی جامعه اطلاعاتی انجام شده است.
یافته ها: مطالعه منابع نشان میدهد که هویت اخلاقی (شامل درونی سازی صفاتی مانند انصاف، صداقت و مسئولیتپذیری) نقش واسطه ای و تعدیلگر در نحوه تفسیر خروجیهای هوش مصنوعی، ارزیابی ریسکهای اخلاقی و تصمیمگیری دارد. در حالی که سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند استدلال اخلاقی را شبیهسازی کنند، فاقد عاملیت اخلاقی اصیل، آگاهی، قصد (نیت) و مسئولیت پذیری هستند. مدلهای معاصر هوش اخلاقی-اخلاقی بر این نکته تأکید دارند که سواد هوش مصنوعی اثربخش باید سه بعد شایستگی فنی، استدلال اخلاقی و آگاهی معنوی-اخلاقی را تلفیق کند. همچنین، چارچوبهایی مانند توصیه نامه یونسکو، اخلاق هوش مصنوعی جامعه اطلاعاتی ایالات متحده و اصول اخلاقی اسلامی (از جمله خلافت، امانت، عدل و نیت) همگی بر ضرورت پاسخگویی انسانی، شفافیت و عدالت در کاربست هوش مصنوعی تأکید دارند.
نتیجه گیری: تحول آموزش در عصر دیجیتال نیازمند پرورش هویت اخلاقی قوی و سواد جامع هوش مصنوعی است که از طریق رویکردهای تلفیقی، ارزیابی مستمر و تقویت مسئولیت‌پذیری محقق شده و به تعامل اخلاقی و حفظ عاملیت انسانی می‌انجامد.