مقدمه و هدف: با گسترش روابط اقتصادی و افزایش تعاملات مالی، موارد بهره‌مندی اشخاص از مال، منفعت یا عمل دیگران بدون وجود سبب قانونی یا قراردادی بیش از گذشته مطرح شده و بررسی آثار و احکام آن در نظام حقوقی ایران اهمیت ویژه‌ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم استیفای بلاجهت، بررسی انواع آن و تحلیل آثار و احکام این نهاد در رویه قضایی ایران انجام شده است.
روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعه کتاب‌ها، مقالات علمی، منابع فقهی و حقوقی، قوانین و مقررات مرتبط و آرای قضایی گردآوری شده و سپس با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که استیفای بلاجهت در حقوق ایران به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن شخصی بدون وجود سبب قانونی یا مشروع از مال، منفعت یا عمل دیگری بهره‌مند شده و در نتیجه بر دارایی وی افزوده می‌شود. همچنین مشخص گردید که استیفا در حقوق ایران عمدتاً به دو نوع استیفا از مال غیر و استیفا از عمل غیر تقسیم می‌شود. بررسی رویه قضایی نیز نشان داد که دادگاه‌ها با استناد به قواعد استیفا و دارا شدن بلاجهت، شخص منتفع را به پرداخت اجرت‌المثل، استرداد مال یا جبران منافع تحصیل‌شده ملزم می‌کنند. علاوه بر این، نتایج حاکی از آن است که با وجود پذیرش عملی این نهاد در رویه قضایی، فقدان مقررات مستقل و جامع موجب بروز برخی اختلافات تفسیری در تشخیص شرایط تحقق و آثار حقوقی آن شده است.
نتیجه‌گیری: پیش‌بینی ضمانت‌اجراهای مؤثر برای موارد استیفای بلاجهت، یکی از ابزارهای مهم تحقق عدالت ترمیمی در حقوق و رویه قضایی ایران محسوب می‌شود و می‌تواند نقش بسزایی در جبران خسارت، حمایت از حقوق اشخاص و جلوگیری از دارا شدن بدون سبب ایفا کند.