مقدمه و هدف : مدارس به‌عنوان یکی از نهادهای کلیدی در شکل‌دهی آینده جامعه، نقشی حیاتی در تربیت نیروی انسانی آگاه، خلاق و متعهد دارند. در این میان، توسعه حرفه‌ای مدیران و معلمان به‌عنوان راهبردی اساسی برای ارتقای کیفیت آموزش، افزایش اثربخشی یادگیری و تحقق اهداف کلان نظام آموزشی مطرح است. تغییرات سریع فناوری، اجتماعی و فرهنگی، ضرورت بازنگری در دانش، مهارت و نگرش مدیران و معلمان را دوچندان کرده است. لذا هدف پژوهش حاضر، شناسایی مدل‌های توسعه حرفه‌ای مدیران و معلمان بر اساس مبانی نظری و رویکردهای نوین یادگیری است.
روش شناسی پژوهش: روش تحقیق این مطالعه از نوع توصیفی–تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای است. برای گردآوری داده‌ها از فیش‌برداری، تحلیل محتوای نظری و مرور نظام‌مند پیشینه پژوهش استفاده شد.
یافته ها: سیر تحول مدل‌های توسعه حرفه‌ای از تمرکز تک‌بعدی بر دانش، نگرش یا فرآیند، به سوی الگوهای تلفیقی و چندبعدی حرکت کرده است که ابعاد فردی، سازمانی، فرهنگی و اخلاقی را همزمان پوشش می‌دهند.رویکردهای یادگیری از پداگوژی (مربی‌محور) و آندراگوژی (خودراهبر) به سمت هیوتاگوژی (یادگیریِ چگونه یادگرفتن) تکامل یافته‌اند که پاسخگوی نیاز به انطباق‌پذیری در شرایط پیچیده و غیرقابل‌پیش‌بینی است. مدل‌های بومی مؤکداً بر زمینه‌گرایی، عمل‌محوری و توجه به موانع ساختاری و چالش‌های اجرایی (همانند الگوهای طاهرپور کلانتری و خروشی) تأکید دارند، که شرط لازم برای اثربخشی برنامه‌هاست. یک یافته کلیدی نوظهور، ضرورت گذار از توسعه انفرادی به توسعه اکوسیستم یادگیری مدرسه است، که در آن تقویت ظرفیت جمعی، شبکه‌های حرفه‌ای و فرهنگ مشارکتی، بستر تحقق همه مدل‌های پیشرفته فردی را فراهم می‌کند.
نتیجه گیری: توسعه حرفه‌ای اثربخش باید از مدل‌های مکانیکی فراتر رود و بر ایجاد اکوسیستم‌های یادگیری پایدار تمرکز کند. در این پارادایم، یادگیری خودرهبر معلمان در بستری غنی از تعامل، حمایت سازمانی و اخلاق حرفه‌ای پرورش می‌یابد .