http://www.jopre.ir/ فصلنامه انگاره های نو در تحقیقات آموزشی fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 http://www.jopre.ir/article_244451.html مقدمه و هدف: در عصر دیجیتال، نظام‌های آموزشی با تحولاتی بنیادین روبرو شده‌اند که نقش معلم را از «انتقال‌دهنده دانش» به «طراح تجربه یادگیری» تغییر داده است. این پژوهش با هدف بررسی نقش سواد دیجیتال و روش‌های نوین تدریس در ارتقای اثربخشی معلمان انجام شده است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده‌ها، کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی است که با استفاده از روش کتابخانه‌ای (اسنادی) انجام شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که سواد دیجیتال دارای مؤلفه‌های فنی-کاربردی (جستجو، تولید محتوا، ارزشیابی آنلاین) و مؤلفه‌های نگرشی (باور، علاقه، مهارت) است. روش‌های نوین تدریس شامل بحث‌گروهی، کار گروهی، حل مسئله، تدریس فعالیت‌محور و تدریس فردی‌شده می‌باشد. مهم‌ترین چالش‌های معلمان در سه سطح ساختاری (کمبود تجهیزات، نبود سیستم انگیزشی)، فرایندی (محدودیت زمانی ۴۰ دقیقه‌ای، مشکلات فنی ناگهانی) و فردی-نگرشی (ترس از فناوری، خودکارآمدی پایین، انزوای حرفه‌ای) طبقه‌بندی می‌شود. همچنین، سواد دیجیتال و روش‌های نوین تأثیر مثبتی بر خلاقیت، اعتمادبه‌نفس و تعامل معلمان دارند، اما این تأثیر زمانی به اوج می‌رسد که فناوری در خدمت روش‌های مشارکتی و گفت‌وگومحور قرار گیرد.نتیجه‌گیری: سواد دیجیتال یک مفهوم صرفاً فنی نیست، بلکه سازه‌ای انسانی و نگرشی است که «باور معلم به توانایی خود» در آن نقشی محوری دارد. سرمایه‌گذاری نرم‌افزاری (آموزش و تغییر نگرش) مهم‌تر از سخت‌افزاری است و نوآوری آموزشی لزوماً به فناوری‌های گرانقیمت نیاز ندارد. برای عبور از چالش‌ها، بازطراحی ساختاری نظام آموزشی، ایجاد جوامع یادگیرنده حرفه‌ای و فراهم کردن بسترهای حمایت عاطفی و فنی از معلمان ضروری است. http://www.jopre.ir/article_244453.html مقدمه ‌و هدف: با گسترش هوش مصنوعی، درک تعامل اخلاقی کاربران با این فناوری اهمیت یافته است. این پژوهش با تأکید بر نقش هویت اخلاقی، به بررسی رابطه آن با سواد هوش مصنوعی و تأثیر این دو بر رفتار اخلاقی در استفاده از سیستم‌های هوشمند می‌پردازد.روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر به روش کتابخانهای با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع روانشناسی اخلاق، اخلاق هوش مصنوعی، چارچوب های اخلاق اسلامی و رهنمودهای کاربردی جامعه اطلاعاتی انجام شده است.یافته ها: مطالعه منابع نشان میدهد که هویت اخلاقی (شامل درونی سازی صفاتی مانند انصاف، صداقت و مسئولیتپذیری) نقش واسطه ای و تعدیلگر در نحوه تفسیر خروجیهای هوش مصنوعی، ارزیابی ریسکهای اخلاقی و تصمیمگیری دارد. در حالی که سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند استدلال اخلاقی را شبیهسازی کنند، فاقد عاملیت اخلاقی اصیل، آگاهی، قصد (نیت) و مسئولیت پذیری هستند. مدلهای معاصر هوش اخلاقی-اخلاقی بر این نکته تأکید دارند که سواد هوش مصنوعی اثربخش باید سه بعد شایستگی فنی، استدلال اخلاقی و آگاهی معنوی-اخلاقی را تلفیق کند. همچنین، چارچوبهایی مانند توصیه نامه یونسکو، اخلاق هوش مصنوعی جامعه اطلاعاتی ایالات متحده و اصول اخلاقی اسلامی (از جمله خلافت، امانت، عدل و نیت) همگی بر ضرورت پاسخگویی انسانی، شفافیت و عدالت در کاربست هوش مصنوعی تأکید دارند.نتیجه گیری: تحول آموزش در عصر دیجیتال نیازمند پرورش هویت اخلاقی قوی و سواد جامع هوش مصنوعی است که از طریق رویکردهای تلفیقی، ارزیابی مستمر و تقویت مسئولیت‌پذیری محقق شده و به تعامل اخلاقی و حفظ عاملیت انسانی می‌انجامد. http://www.jopre.ir/article_244454.html مقدمه و هدف: معلم به عنوان عنصر کانونی فرایند یاددهی-یادگیری، نقشی تعیین‌کننده در کیفیت نظام آموزشی دارد، با این حال بسیاری از معلمان همچنان به روش‌های سنتی پایبند هستند. این پژوهش با هدف تلفیق یافته‌های مطالعات پیشین در حوزه تدریس اثربخش و نوآوری آموزشی، شناسایی مؤلفه‌های اصلی تدریس اثربخش، تحلیل موانع اجرای روش‌های نوین تدریس و ارائه راهکارهای عملی انجام شده است.روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده‌ها، کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی است که با استفاده از روش کتابخانه‌ای انجام شده است. چهار مطالعه اصلی شامل پژوهش میدانی در مدارس مناطق محروم سریلانکا، مطالعه مروری بر نوآوری در نظام آموزشی آمریکا، پژوهش ترکیبی در هنرستان‌های اندونزی و مطالعه پدیدارشناختی در مدارس ابتدایی تهران، مبانی تحلیل را تشکیل داده‌اند.یافته‌ها: تدریس اثربخش دارای شش مؤلفه اصلی است: ویژگی‌های اخلاقی و شخصیتی معلم، ویژگی‌های تخصصی، مهارت‌های تدریس، ارزشیابی آموزشی، کشش روان‌شناسانه و مدیریت کلاس. موانع اجرای روش‌های نوین تدریس در سه دسته ساختاری (کمبود زمان مؤثر، کمبود فضاهای تخصصی، سیاست‌های آزمون‌محور)، انسانی (کمبود فرصت‌های توسعه حرفه‌ای، شکاف بین نظریه و عمل، مقاومت در برابر تغییر، کاهش انگیزه دانش‌آموزان) و فناورانه (کمبود سخت‌افزار، شایستگی پایین معلمان، سندرم تکنومرکزی) قابل طبقه‌بندی است.نتیجه‌گیری: راهکارهای عملی شامل بهبود روش تدریس و رابطه معلم با دانش‌آموز (سطح معلم)، ایجاد فرهنگ یادگیری حرفه‌ای و درس‌پژوهی در مدرسه (سطح مدرسه)، و تأمین زیرساخت‌ها، اصلاح برنامه درسی و تغییر نظام ارزشیابی معلمان به رویکرد توسعه‌ای (سطح نظام آموزشی) است.