دکتر علیرضا قاسمی زاد فصلنامه انگاره های نو در تحقیقات آموزشی 2980-9169 5 15 2026 03 21 Effects and rulings of unjustified estifay in judicial practice آثار و احکام استیفای بلاجهت در رویه قضایی 45 53 246044 FA ناهید کامران زاده * استادیار،گروه حقوق، واحد کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی، کازرون، ایران. (نویسنده مسئول). Nahidkamranzadeh@iau.ac.ir محمد رحیم بهبهانی استادیار،گروه حقوق، واحد کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی، کازرون، ایران Mohammadrahimbehbahani@iau.ac.ir سورنا سیاه مرد کارشناسی ارشد،گروه حقوق، واحد کازرون، دانشگاه آزاد اسلامی، کازرون، ایران Journal Article 2026 05 21 Introduction and Objective: The present study aims to explain the concept of unjustified estifay, examine its types, and analyze the effects and rulings of this institution in Iranian judicial practice. <br>Research Methodology: The present study was conducted using a descriptive-analytical method and using library resources. The required data were collected through the study of books, scientific articles, jurisprudential and legal sources, relevant laws and regulations, and judicial opinions, and then examined using the content analysis method.<br>Findings: The research findings showed that unjust enrichment in Iranian law refers to a situation in which a person benefits from another person’s property, benefit, or action without any legal or legitimate reason, and as a result, his or her assets are increased. It was also found that enrichment in Iranian law is mainly divided into two types: enrichment from another person’s property and enrichment from another person’s action. A review of judicial practice also showed that courts, citing the rules of enrichment and unjust enrichment, oblige the beneficiary to pay restitution, return property, or compensate for the benefits obtained. In addition, the results indicate that despite the practical acceptance of this institution in judicial practice, the lack of independent and comprehensive regulations has led to some interpretative differences in determining the conditions for its realization and legal effects. <br>Conclusion: Anticipating effective performance guarantees for cases of unjustified acquisition is considered one of the important tools for realizing restorative justice in Iranian law and judicial practice, and can play a significant role in compensating for damages, protecting the rights of individuals, and preventing unjustified acquisition. مقدمه و هدف: با گسترش روابط اقتصادی و افزایش تعاملات مالی، موارد بهره‌مندی اشخاص از مال، منفعت یا عمل دیگران بدون وجود سبب قانونی یا قراردادی بیش از گذشته مطرح شده و بررسی آثار و احکام آن در نظام حقوقی ایران اهمیت ویژه‌ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم استیفای بلاجهت، بررسی انواع آن و تحلیل آثار و احکام این نهاد در رویه قضایی ایران انجام شده است.<br>روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعه کتاب‌ها، مقالات علمی، منابع فقهی و حقوقی، قوانین و مقررات مرتبط و آرای قضایی گردآوری شده و سپس با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفته‌اند. <br>یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان داد که استیفای بلاجهت در حقوق ایران به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن شخصی بدون وجود سبب قانونی یا مشروع از مال، منفعت یا عمل دیگری بهره‌مند شده و در نتیجه بر دارایی وی افزوده می‌شود. همچنین مشخص گردید که استیفا در حقوق ایران عمدتاً به دو نوع استیفا از مال غیر و استیفا از عمل غیر تقسیم می‌شود. بررسی رویه قضایی نیز نشان داد که دادگاه‌ها با استناد به قواعد استیفا و دارا شدن بلاجهت، شخص منتفع را به پرداخت اجرت‌المثل، استرداد مال یا جبران منافع تحصیل‌شده ملزم می‌کنند. علاوه بر این، نتایج حاکی از آن است که با وجود پذیرش عملی این نهاد در رویه قضایی، فقدان مقررات مستقل و جامع موجب بروز برخی اختلافات تفسیری در تشخیص شرایط تحقق و آثار حقوقی آن شده است.<br>نتیجه‌گیری: پیش‌بینی ضمانت‌اجراهای مؤثر برای موارد استیفای بلاجهت، یکی از ابزارهای مهم تحقق عدالت ترمیمی در حقوق و رویه قضایی ایران محسوب می‌شود و می‌تواند نقش بسزایی در جبران خسارت، حمایت از حقوق اشخاص و جلوگیری از دارا شدن بدون سبب ایفا کند. http://www.jopre.ir/article_246044_4faa935990118b2196bcaee4aad6bd75.pdf