دکتر علیرضا قاسمی زاد فصلنامه انگاره های نو در تحقیقات آموزشی 2980-9169 5 15 2026 03 21 The Relationship Between Moral Identity and AI Literacy: Implications for Ethical Engagement in the Age of Intelligent Systems رابطه بین هویت اخلاقی و سواد هوش مصنوعی: پیامدهایی برای تعامل اخلاقی در عصر هوشمند سازی 13 25 244453 FA طیبه احمدی کارشناسی ارشدمشاوره، آموزش و پرورش ناحیه 1شیراز Ahmadita1396@gmail.com Journal Article 2026 03 28 Introduction and Objective: With the expansion of artificial intelligence, understanding users' ethical interaction with this technology has become increasingly important. This study, emphasizing the role of moral identity, examines its relationship with AI literacy and the impact of both on ethical behavior in the use of intelligent systems.<br>Research Methodology: The present study employs a library-based method with a descriptive-analytical approach, drawing on sources from moral psychology, AI ethics, Islamic ethical frameworks, and practical guidelines from the intelligence community.<br>Findings: A review of the sources indicates that moral identity (including the internalization of traits such as fairness, honesty, and responsibility) plays a mediating and moderating role in how AI outputs are interpreted, how ethical risks are assessed, and how decisions are made. While AI systems can simulate moral reasoning, they lack genuine moral agency, consciousness, intention (niyyah), and accountability. Contemporary models of ethical-moral intelligence emphasize that effective AI literacy must integrate three dimensions: technical competence, ethical reasoning, and spiritual-moral awareness. Furthermore, frameworks such as the UNESCO Recommendation, the US Intelligence Community's AI Ethics Framework, and Islamic ethical principles (including khilafah, amanah, ‘adl, and niyyah) all underscore the necessity of human accountability, transparency, and justice in the application of AI.<br>Conclusion: Educational transformation in the digital age requires cultivating strong moral identity and comprehensive AI literacy, achieved through integrated approaches, continuous assessment, and the reinforcement of responsibility, leading to ethical engagement and the preservation of human agency. مقدمه ‌و هدف: با گسترش هوش مصنوعی، درک تعامل اخلاقی کاربران با این فناوری اهمیت یافته است. این پژوهش با تأکید بر نقش هویت اخلاقی، به بررسی رابطه آن با سواد هوش مصنوعی و تأثیر این دو بر رفتار اخلاقی در استفاده از سیستم‌های هوشمند می‌پردازد.<br>روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر به روش کتابخانهای با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع روانشناسی اخلاق، اخلاق هوش مصنوعی، چارچوب های اخلاق اسلامی و رهنمودهای کاربردی جامعه اطلاعاتی انجام شده است.<br>یافته ها: مطالعه منابع نشان میدهد که هویت اخلاقی (شامل درونی سازی صفاتی مانند انصاف، صداقت و مسئولیتپذیری) نقش واسطه ای و تعدیلگر در نحوه تفسیر خروجیهای هوش مصنوعی، ارزیابی ریسکهای اخلاقی و تصمیمگیری دارد. در حالی که سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند استدلال اخلاقی را شبیهسازی کنند، فاقد عاملیت اخلاقی اصیل، آگاهی، قصد (نیت) و مسئولیت پذیری هستند. مدلهای معاصر هوش اخلاقی-اخلاقی بر این نکته تأکید دارند که سواد هوش مصنوعی اثربخش باید سه بعد شایستگی فنی، استدلال اخلاقی و آگاهی معنوی-اخلاقی را تلفیق کند. همچنین، چارچوبهایی مانند توصیه نامه یونسکو، اخلاق هوش مصنوعی جامعه اطلاعاتی ایالات متحده و اصول اخلاقی اسلامی (از جمله خلافت، امانت، عدل و نیت) همگی بر ضرورت پاسخگویی انسانی، شفافیت و عدالت در کاربست هوش مصنوعی تأکید دارند.<br>نتیجه گیری: تحول آموزش در عصر دیجیتال نیازمند پرورش هویت اخلاقی قوی و سواد جامع هوش مصنوعی است که از طریق رویکردهای تلفیقی، ارزیابی مستمر و تقویت مسئولیت‌پذیری محقق شده و به تعامل اخلاقی و حفظ عاملیت انسانی می‌انجامد. http://www.jopre.ir/article_244453_788d35592688bc7dc253da1abf803e04.pdf